VÌ SAO NGUYỄN BỈNH KHIÊM ĐƯỢC GỌI LÀ “TRẠNG TRÌNH”?

Nguyễn Bỉnh Khiêm (Trạng trình) là một danh sĩ sống vào thời Lê, nổi tiếng với những câu sấm truyền bất hủ như "Hoành Sơn nhất đái. Vạn đại dung thân” nói về sự nghiệp lâu bền của các chúa Nguyễn sau dãy Hoành Sơn; hay" Minh Mạng thập tứ.

Thằng Trứ phá đền” nói về việc Nguyễn Công Trứ phá đền của ông vào đời vua Minh Mạng… Ông cũng là một vị quan thanh liêm (tuy chỉ làm quan 7 năm dưới triều Mạc) và là một nhà văn kiệt xuất.
Nguyễn Bỉnh Khiêm còn được gọi là “Trạng Trình”. Vậy “Trình” ở đây có nghĩa là gì?
Nguyễn Tá Nhí trong “Vài nét về tình hình văn bản thơ Nôm Nguyễn Bỉnh Khiêm” đã gọi ông là “trạng nguyên họ Trình”. Tuy nhiên ta không thấy có tư liệu nào khác nói rằng Nguyễn Bỉnh Khiêm vốn có họ Trình cả. Đây hẳn chỉ sự hiểu lầm bắt nguồn từ nguyên văn tiếng Hán “Trình Trạng nguyên” mà ra.
Giáo sư Bùi Duy Tân, giáo sư Lê Trí Viễn và nhiều học giả khác thì cho rằng “Trình” là họ mà nhà Mạc đã ban cho Nguyễn Bỉnh Khiêm để ca ngợi tài năng của ông có thể tiếp nối được Trình Di, Trình Hạo, những nhà lý học nổi tiếng vào thời Tống. Tuy nhiên điều này là không có cơ sở vì họ đối với người Việt là rất quan trọng, dùng để nói về dòng tộc, máu mủ, người ta chỉ đổi họ khi đó là họ của hoàng gia, như trường hợp của Lý Thường Kiệt. Còn nếu muốn ca ngợi tài năng, thường người xưa sẽ thay tên chứ không đổi họ. Chẳng hạn danh sĩ Trần Trọng San dưới đời Lý được đổi họ hoàng tộc và thay tên trở thành Lý Kế Nguyên, nhằm chỉ văn chương của ông có thể tiếp nối Khuất Nguyên thời chiến quốc.
Thực tế, học giả An Chi đã chỉ ra rằng “Trình” trong “Trạng Trình” vốn bắt nguồn từ Trình Tuyền, một làng ở xã Cổ Am, huyện Vĩnh Lại, phủ Ninh Giang, trấn Hải Dương, nay thuộc thành phố Hải Phòng. Đây là quê gốc của Nguyễn Bỉnh Khiêm. Người ta đã dùng tên này để phong tước hầu cho ông, gọi là Trình Tuyền Hầu. Việc lấy tên đất để phong tước cho quan lại rất phổ biến, chẳng hạn chúa Trịnh Tùng từng được phong Phúc Lương hầu, với Phúc Lương là một địa danh còn tồn tài ở Thái Nguyên ngày nay.
Vậy là từ tên gọi Trình Tuyền chỉ địa danh, người ta đã gọi Nguyễn Bỉnh Khiêm là Trình Tuyền hầu rồi nói ngắn thành Trạng Trình.



XEM CÁC TIN LIÊN QUAN MỚI NHẤT
Giải thích thành ngữ câu nói "cãi chày cãi cối"
Cách đọc viết số 4 khi nào "Bốn" và "tư" trong toán học
Gia sư Toán chúng tôi hiểu những khó khăn của con bạn


XEM CÁC TIN LIÊN QUAN CŨ HƠN
Gia sư Toán chúng tôi hiểu những khó khăn của con bạn
Cách đọc viết số 4 khi nào "Bốn" và "tư" trong toán học
Giải thích thành ngữ câu nói "cãi chày cãi cối"
Ý nghĩa từ "chán chường" trong tiếng việt
“HOẠCH HOẸ” HAY “HOẠNH HOẸ”? từ nào đúng từ nào sai