Ý nghĩa từ "chán chường" trong tiếng việt

Ngày nay, chúng ta thường dùng từ “chán chường” theo nghĩa là “chán lắm, không còn thiết gì nữa, vì đã thất vọng nhiều” (Từ điển tiếng Việt do Hoàng Phê chủ biên). Ít ai biết được rằng từ này trước kia vốn được dùng với một nghĩa hoàn toàn khác.


Từ điển từ cổ của Vương Lộc giảng: “Chán chường (tính từ): rõ ràng, tường tận”. Đại Nam Quốc Âm Tự Vị của Huỳnh Tịnh Của giải thích chi tiết hơn: “Chán chường: Tỏ tường, bày ra trước mắt. Thấy chán chường: Thấy tỏ rõ”. Đến tận cuối thế kỷ 20 nghĩa này vẫn còn được lưu lại, chẳng hạn như trong Việt Nam tự điển của Lê Văn Đức và Lê Ngọc Trụ: “Chán chường: … Rõ ràng, tận mặt…”.
Các tư liệu trên không hề giảng sai. Bằng chứng là đã có nhiều tác phẩm văn chương thời xưa dùng “chán chường” theo nghĩa này. Chẳng hạn nguyên tác truyện Hoa tiên của Nguyễn Huy Tự có câu: “Chán chường bên liếc bên nhìn” tức hai bên nhìn nhau rất rõ. Truyện Hoàng Trừu cũng có đoạn: “Nghĩ rằng: sự đã chán chường, vườn xuân ong đã tỏ tường nhị hoa”.
Ở đây, “chán” được Đại Nam Quốc Âm Tự Vị giảng là “no nê, bề bộn”, còn Việt Nam tự điển của Lê Văn Đức giảng là “lắm, nhiều”. Tuy cách giải thích có khác nhau nhưng có thể quy về cùng một ý là “nhiều, đầy”. Chẳng hạn “no chán” là “no lắm”, “chán vạn người mua” là “hàng vạn người mua”. Còn “chường” được giảng là “trình, ra mặt. Chường thưa: trình thưa. Chường mặt: Trình diện”. Như vậy có thể thấy “chường” là biến âm của “trình”, vốn viết bằng Hán tự là 呈 nghĩa là “đưa ra, dâng lên”. Mối quan hệ giữa “i” và “ươ” tuy hiếm nhưng vẫn có thể thấy trong một vài cụm từ như “nghịch” - “ngược”…
Như thế, “chán chường” có thể được hiểu là “đưa ra với số lượng nhiều”, từ đó mới có nghĩa “rõ ràng, tận mặt”. Sau này hẳn do sự tương quan trong câu, người ta dần dần lầm “chán” là “ngán ngẩm” và “chán chường” là “trải nhiều, không còn tha thiết gì”, rồi cứ thế dùng cho đến ngày nay.



XEM CÁC TIN LIÊN QUAN MỚI NHẤT
VÌ SAO NGUYỄN BỈNH KHIÊM ĐƯỢC GỌI LÀ “TRẠNG TRÌNH”?
Giải thích thành ngữ câu nói "cãi chày cãi cối"
Cách đọc viết số 4 khi nào "Bốn" và "tư" trong toán học
Gia sư Toán chúng tôi hiểu những khó khăn của con bạn


XEM CÁC TIN LIÊN QUAN CŨ HƠN
Gia sư Toán chúng tôi hiểu những khó khăn của con bạn
Cách đọc viết số 4 khi nào "Bốn" và "tư" trong toán học
Giải thích thành ngữ câu nói "cãi chày cãi cối"
VÌ SAO NGUYỄN BỈNH KHIÊM ĐƯỢC GỌI LÀ “TRẠNG TRÌNH”?
“HOẠCH HOẸ” HAY “HOẠNH HOẸ”? từ nào đúng từ nào sai